Etik kurul başvurusu, lisansüstü tezlerden akademik makalelere kadar birçok araştırma için zorunlu bir adımdır. Ancak birçok araştırmacı için bu süreç karmaşık, belirsiz ve zaman alıcı görünür. Bu rehberde, etik kurul başvurusunun nasıl yapıldığını adım adım, hangi belgelerin gerektiğini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Etik Kurul Başvurusu Nedir ve Neden Gereklidir?
Etik kurul, bir araştırmanın bilimsel ve etik açıdan uygunluğunu değerlendiren bağımsız bir kuruldur. Üniversitelerde, hastanelerde ve araştırma kurumlarında faaliyet gösterir.
Etik kurul onayı, araştırmanızın:
- Katılımcı haklarına saygılı olduğunu,
- Kişisel verilerin korunduğunu,
- Bilimsel yöntem açısından uygun olduğunu,
- Toplumsal ve kültürel açıdan sorun teşkil etmediğini
belgeleyen resmi bir onaydır. Lisansüstü tezler, TÜBİTAK/BAP projeleri ve hakemli dergi makaleleri için genellikle zorunludur.
Hangi Araştırmalar Etik Kurul Onayı Gerektirir?
Her araştırma etik kurul onayı gerektirmez. Ancak aşağıdaki durumlarda başvuru zorunludur:
| Araştırma Türü | Etik Kurul Gerekli mi? |
|---|---|
| İnsan katılımcılarla anket/görüşme | Evet |
| Öğrenci/öğretmen/hasta verisi toplama | Evet |
| Sosyal medya verisi analizi | Evet |
| Doküman/metin analizi (yayınlanmış) | Genellikle Hayır |
| Hayvan deneyleri | Hayvan Etik Kurulu |
| Klinik araştırmalar | TİTCK Kapsamında |
Etik Kurul Başvurusu İçin Gerekli Belgeler
Başvuru dosyanızda genellikle şu belgeler bulunur:
- Başvuru Formu — Kurulun kendi formatındaki ana form
- Dilekçe — Kurula hitaben yazılmış resmi talep
- Gönüllü Onam Formu — Katılımcıların imzalayacağı bilgilendirme ve rıza metni
- Anket / Ölçek / Görüşme Formu — Araştırmada kullanılacak veri toplama araçları
- Araştırma Protokolü — Yöntem, evren, örneklem ve analiz planı
- Taahhütname — Etik ilkelere uyacağınıza dair beyan
- Danışman Onayı — Öğrenci başvurularında genellikle gerekli
Etik Kurul Başvurusu Adım Adım Nasıl Yapılır?
Başvuracağınız Kurulu Belirleyin
Araştırmanızın konusuna göre başvurmanız gereken kurul farklıdır: Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu, Fen ve Mühendislik Etik Kurulu, Eğitim Bilimleri Etik Kurulu gibi. Bağlı olduğunuz üniversitenin yönergesini mutlaka inceleyin.
Başvuru Formunu İndirin
Her kurulun kendi formatı vardır. Kurulun web sitesinden güncel başvuru formunu indirin. Eski form kullanmak, başvurunuzun reddedilmesine yol açabilir.
Belgelerinizi Hazırlayın
Yukarıda listelediğimiz belgelerin tamamını, araştırmanıza özel olarak hazırlayın. Özellikle gönüllü onam formu ve anket formu kurulun en çok incelediği belgelerdir.
Danışman / Kurum Onayını Alın
Öğrenci başvurularında danışman imzası, kurum içi başvurularda ise birim onayı gerekir. Bu adımı atlamak, dosyanızın işleme alınmamasına neden olur.
Başvuruyu Kurula Teslim Edin
Başvurunuzu genellikle EBYS (Elektronik Belge Yönetim Sistemi), kurul online sistemi veya elden teslim yoluyla iletirsiniz. Teslim sırasında bir dilekçe eklemeyi unutmayın.
Kurul Toplantısını Bekleyin
Kurullar genellikle ayda 1-2 kez toplanır. Başvurunuz incelenir ve sonuç size yazılı olarak bildirilir. Süre ortalama 2-6 hafta arasındadır.
Revizyon Gelirse Yanıtlayın
Kurul, dosyanızda eksiklik görürse revizyon talebi gönderir. Bu talebi doğru ve eksiksiz yanıtlamak, onay sürecini hızlandırır.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Güncel başvuru formu indirildi mi?
- Araştırma başlığı ve özeti net yazıldı mı?
- Gönüllü onam formu araştırmaya özel hazırlandı mı?
- Anket/ölçek izinleri alındı mı?
- Danışman imzası eklendi mi?
- Dilekçe resmi formatta mı?
- Tüm imzalar tamamlandı mı?
- Dosya PDF olarak birleştirildi mi?
Etik Kurul Başvurusunda En Sık Yapılan Hatalar
Aşağıdaki hatalar, başvurunuzun reddedilmesine veya gecikmesine neden olur:
- Eski form kullanmak — Kurulun sitesindeki güncel formu mutlaka indirin.
- Genel onam formu kullanmak — Onam formu araştırmaya özel olmalı.
- Eksik imza — Danışman, öğrenci ve varsa kurum imzası.
- Anket izni olmaması — Ölçek sahibinden izin alınmadan kullanım.
- Yöntem belirsizliği — Evren, örneklem ve analiz net değilse kurul ek bilgi ister.
- Dilekçe formatı — Resmi dilekçe kurallarına uymayan metinler.
- Belgelerin ayrı ayrı yüklenmesi — Genellikle tek PDF beklenir.
- Takvim planlaması yapmamak — Kurul toplantı tarihlerini bilmeden başvuru yapmak.